Het werk spreekt boekdelen

Leesnotities – Op het leeslijstje (13)
Over ‘Mauk’ van Jan Vantoortelboom

“De nacht bestaat om het duister wakker te houden” (p20)

Schrijvers zijn er om te volgen! Of ze al dan niet ooit of nooit geconsacreerd worden of niet, dat speelt nauwelijks een rol; hun werk spreekt immers altijd voor zichzelf. Letterlijk: het werk spreekt boekdelen! En je houdt er van of je houdt er minder van. Of je houdt er zelfs helemaal niet van, maar in dat geval blijf je ze natuurlijk niet lezen en haak je af.

Ik hou ondertussen zéér van de boeken van Jan Vantoortelboom waarin ‘la Flandre Profonde’ boek per boek veel meer dan een lokale Westhoek-rariteit geworden is. Omdat Jan Vantoortelboom afkomstig is uit een dorp in de Westhoek, Elverdinge, dat ik zelf erg goed ken, was ik al vanaf zijn debuut uit 2011 ‘De verzonken jongen’ geïntrigeerd wat die Westhoekroots met de schrijver hebben en hadden gedaan. En nog zouden doen!

De verzonken jongen was al van in het begin een boek dat je als lezer en als recensent meteen als een flinke belofte kon beschouwen voor wat nog uit de pen of uit de laptop van Jan Vantoortelboom zou voortkomen. En dat was niet gering. In het jaar 2019 was Vantoortelboom met ‘Jagersmaan’ al aan zijn vijfde roman toe! Over die vijf boeken schreef ik voor ‘Jaarwerk MMXX’, het Jaarboek 2020 van de Vereniging voor West-Vlaamse schrijvers een overzichtsartikel dat je via deze link kunt nalezen: ‘Een peloton schrijvers gevangen in een en hetzelfde hoofd”.

Mijn slotsom was toen:
“Benieuwd wat de man die veel schrijvers in hetzelfde hoofd met zich meedraagt de komende decennia nog voor ons in petto heeft. En welk soort schrijver hij uiteindelijk zal worden.”

En kijk vandaag de dag is er na een wat langere pauze die we van Vantoortelboom gewoon zijn, verband houdend met een schrijversdipje na de dood van zijn vader, sinds eind mei de nieuwe roman ‘Mauk’.  

En daar heeft de schrijver – die ondertussen in de buurt van de Westerschelde woont – alle zeilen voor bijgezet. Zijn stijl is in zijn zesde boek helemaal de zijne geworden. Meer nog dan in zijn vorig werk: uitgepuurd en fijngeslepen. Er staan maar weinig woorden in Mauk die er niet horen te staan. Het boek vertelt het verhaal van een man die ziek en in een bed in een opgekalefaterd huisje bij een raam verblijft en terugblikt op zijn leven. Dat leven is getekend is door onder meer een tragische gebeurtenis in zijn jeugd en bittere herinneringen aan een tirannieke vader die van hem een getroebleerd kind en later ook een getraumatiseerde volwassene hebben gemaakt die maar moeilijk zijn weg kon vinden in de grote wirwar van de wereld. Gelukkig kon Mauk – een samentrekking van Maurice K. – terecht in zijn fantasiewereld van pioniers – “Mauk Tomahawk” – geholpen door Henri, zijn grote broer. Vantoortelboom beweegt zich in dit boek met kennis van zaken én auteursmétier tussen wat werkelijk is en wat verzonnen.
Af en toe zijn er nog echo’s die aan de (Westhoek-)locaties van vroegere romans herinneren maar het geheel is een boek waarin geografische grenzen geen of nauwelijks belang meer hebben.

Ergens op zijn website zegt Vantoortelboom het zelf: “Al mijn boeken hielpen mij en anderen, zoals alleen waarachtige verhalen dat kunnen”.
Het is uiteraard niet de bedoeling dat we hier veel over de inhoud verklappen. Mauk is een boek dat gelezen moet worden en dat bewijst dat de schrijver ervan tot volle maturiteit gekomen is.

Niet voor niets staat Vantoortelboom – de aanhouder wint – met Mauk te pronken op de shortlist van de Boekenbon Literatuurprijs 2023.
En als je het ons vraagt maakt het boek best wel een goeie kans. Ook al is de concurrentie met de boeken van Saskia de Coster (Net echt, Das Mag), Tiemen Hiemstra (W.,Das Mag), Roxane van Iperen (Dat beloof ik, Thomas Rap) en Richard Osinga (Munt, Wereldbibliotheek) gerust pittig te noemen.

Op donderdag 9 november 2023 weten we of Jan Vantoortelboom een eerste grote literaire prijs mee mag meenemen richting het lieflijke Ossenisse in de buurt van de Westerscheldestranden.

Een afspraak als een klein Sinterklaasgeschenk om naar uit te kijken is ook het interview in de Bib van Ieper dat die andere Getalenteerde Westhoeker Roderik Six met de auteur zal hebben op 6 december 2023 e.k.  

Fragment:
“Niemand begreep ooit de hitte in mijn hart, de zwarte rot in de baksteen van ons huis, dat wat deze bekende en tegelijkertijd onbekende man, deze intieme vreemdeling die voor me zit, deed ontstaan, ontvlammen en zorgde dat het met zijn adem werd aangeblazen als het op uitdoven stond. Dat is wat mijn woede is: een onuitroeibare koestering. Het bloed van mijn lichaam heet woede; de lucht van mijn longen heet woede. Dat ik je hier, bange, beschaamde, verminkte man, zou willen grijpen, dat weet je. Daarom staar je naar de grond; om die reden buig je je hoofd.” (Pagina 119)

Jan Vantoortelboom, Mauk, Atlas Contact, 2023, 192 p., 24,99 euro.

Bericht op Facebook (3/11/2023)

Website Jan Vantoortelboom
Mauk bij uitgeverij Atlas Contact
Bespreking Mauk door Jan Stoel op Bazarow
Boekenbon Literatuurprijs 2023
Een peloton schrijvers in een en hetzelfde hoofd – Paul Rigolle
Op het leeslijstje – Paul Rigolle
Interview Roderik Six met Jan Vantoortelboom – Bib Ieper op 6 december 2023